НЕ
Русский → Qaraqalpaqsha
I частица отриц. 1. tolıq biykarlaw mánisin beredi: emes, joq, =ma, =me, =pa, =pe;
я не поеду домой men úyge ketpeymen;
он живёт не один ol bir ózi turmaydı;
2. белгисизлик, толық бийкарланбаў мәнисин билдиреди: emes;
человек не человек, дерево не дерево adam dep adam emes, aǵash dep aǵash emes;
3. болымлылық мәнисин билдиреди: múmkin emes;
не могу не удивляться tań qalmawım múmkin emes;
4. тастыйықлаўдың шекленген мәнисин береди: =ǵa bolmaydı, =sız, =siz;
свет не без добрых людей dúnya jaksı adamsız emes;
* не раз bir neshe ret, bir qansha ret;
ему не по себе onıń mazası joq, onıń mánisi joq;
не кто иной, как... tap... bóten basqa birew emes;
не на что смотреть qaraytuǵın hesh nársesi joq;
не на кого надеяться isenetuǵın hesh kim joq;
не у кого спросить sorayın deseń hesh kim joq;
тем не менее qaramastan;
не то 1) (в противном случае) bolmasa;
уходи, не то прогонят ket, bolmasa, quwıp jiberedi;
2) (или) ya;
не то ехать, не то нет ya keterińdi, ya ketpesińdi bilmeyseń.
II приставка, атлықлар ҳәм келбетликлер жасағанда қолланылып төмендеги мәнилерди аңлатады: 1) толық қарамақарсылықты, мыс.: неприятель dushpan;
2) шекленген қарамақарсылықты, белгини, сапаны, мыс.: неглупый ádewir akıllı;
3) бир сапаның кемис, жоқ екенлигин, мыс.: необоснованность negizsizlik.
я не поеду домой men úyge ketpeymen;
он живёт не один ol bir ózi turmaydı;
2. белгисизлик, толық бийкарланбаў мәнисин билдиреди: emes;
человек не человек, дерево не дерево adam dep adam emes, aǵash dep aǵash emes;
3. болымлылық мәнисин билдиреди: múmkin emes;
не могу не удивляться tań qalmawım múmkin emes;
4. тастыйықлаўдың шекленген мәнисин береди: =ǵa bolmaydı, =sız, =siz;
свет не без добрых людей dúnya jaksı adamsız emes;
* не раз bir neshe ret, bir qansha ret;
ему не по себе onıń mazası joq, onıń mánisi joq;
не кто иной, как... tap... bóten basqa birew emes;
не на что смотреть qaraytuǵın hesh nársesi joq;
не на кого надеяться isenetuǵın hesh kim joq;
не у кого спросить sorayın deseń hesh kim joq;
тем не менее qaramastan;
не то 1) (в противном случае) bolmasa;
уходи, не то прогонят ket, bolmasa, quwıp jiberedi;
2) (или) ya;
не то ехать, не то нет ya keterińdi, ya ketpesińdi bilmeyseń.
II приставка, атлықлар ҳәм келбетликлер жасағанда қолланылып төмендеги мәнилерди аңлатады: 1) толық қарамақарсылықты, мыс.: неприятель dushpan;
2) шекленген қарамақарсылықты, белгини, сапаны, мыс.: неглупый ádewir akıllı;
3) бир сапаның кемис, жоқ екенлигин, мыс.: необоснованность negizsizlik.