НЕ
Русский → Қарақалпақша
I частица отриц. 1. толық бийкарлаў мәнисин береди: емес, жоқ, =ма, =ме, =па, =пе;
я не поеду домой мен үйге кетпеймен;
он живёт не один ол бир өзи турмайды;
2. белгисизлик, толық бийкарланбаў мәнисин билдиреди: емес;
человек не человек, дерево не дерево адам деп адам емес, ағаш деп ағаш емес;
3. болымлылық мәнисин билдиреди: мүмкин емес;
не могу не удивляться таң қалмаўым мүмкин емес;
4. тастыйықлаўдың шекленген мәнисин береди: =ға болмайды, =сыз, =сиз;
свет не без добрых людей дүнья жаксы адамсыз емес;
* не раз бир неше рет, бир қанша рет;
ему не по себе оның мазасы жоқ, оның мәниси жоқ;
не кто иной, как... тап... бөтен басқа биреў емес;
не на что смотреть қарайтуғын ҳеш нәрсеси жоқ;
не на кого надеяться исенетуғын ҳеш ким жоқ;
не у кого спросить сорайын десең ҳеш ким жоқ;
тем не менее қарамастан;
не то 1) (в противном случае) болмаса;
уходи, не то прогонят кет, болмаса, қуўып жибереди;
2) (или) я;
не то ехать, не то нет я кетериңди, я кетпесиңди билмейсең.
II приставка, атлықлар ҳәм келбетликлер жасағанда қолланылып төмендеги мәнилерди аңлатады: 1) толық қарамақарсылықты, мыс.: неприятель душпан;
2) шекленген қарамақарсылықты, белгини, сапаны, мыс.: неглупый әдеўир акыллы;
3) бир сапаның кемис, жоқ екенлигин, мыс.: необоснованность негизсизлик.
я не поеду домой мен үйге кетпеймен;
он живёт не один ол бир өзи турмайды;
2. белгисизлик, толық бийкарланбаў мәнисин билдиреди: емес;
человек не человек, дерево не дерево адам деп адам емес, ағаш деп ағаш емес;
3. болымлылық мәнисин билдиреди: мүмкин емес;
не могу не удивляться таң қалмаўым мүмкин емес;
4. тастыйықлаўдың шекленген мәнисин береди: =ға болмайды, =сыз, =сиз;
свет не без добрых людей дүнья жаксы адамсыз емес;
* не раз бир неше рет, бир қанша рет;
ему не по себе оның мазасы жоқ, оның мәниси жоқ;
не кто иной, как... тап... бөтен басқа биреў емес;
не на что смотреть қарайтуғын ҳеш нәрсеси жоқ;
не на кого надеяться исенетуғын ҳеш ким жоқ;
не у кого спросить сорайын десең ҳеш ким жоқ;
тем не менее қарамастан;
не то 1) (в противном случае) болмаса;
уходи, не то прогонят кет, болмаса, қуўып жибереди;
2) (или) я;
не то ехать, не то нет я кетериңди, я кетпесиңди билмейсең.
II приставка, атлықлар ҳәм келбетликлер жасағанда қолланылып төмендеги мәнилерди аңлатады: 1) толық қарамақарсылықты, мыс.: неприятель душпан;
2) шекленген қарамақарсылықты, белгини, сапаны, мыс.: неглупый әдеўир акыллы;
3) бир сапаның кемис, жоқ екенлигин, мыс.: необоснованность негизсизлик.