I с. нескл. муз. до (музыка гаммасының биринши сеси ҳәм нотасы).
II предлог с род. п. 1. (при указании расстояния, промежутка времени) шекем, дейин;
до города осталось пять километров қалаға шекем бес километр қалды;
до отхода поезда осталось полчаса поездиң кетиўине дейин ярым саат бар;
ждать до вечера кешке дейин күтиў;
2. (при указании предела, степени) =ша, =ше, дейин, шейин;
до полной победы толық жеңгенше;
до особого распоряжения айрықша буйрық болғанға дейин;
3. (прежде, раньше) бурын, шейин, дейин, шекем;
до революции революцияға шейин;
до наступления холодов суўық түспестен бурын;
4.(приблизительно, около) шамалы, жақын, шенли, дейин, шейин, =дай, =дей;
зал вмещает до тысячи человек залға бир мыңға жақын адам сыяды;
мороз доходит до сорока градусов суўық қырқ градусқа дейин барады;
5. (меньше, не больше) дейинги, шейинги, жетпеген, шықпаған, толмаған;
дети до десяти лет он жасқа дейинги балалар;
весом до пяти килограммов бес килограммға дейинги аўырлық;
6. (при указании на лицо или предмет, которого что-л. касается) =ға, =ге, =да, =де, туғын, маған салсаңыз, маған десеңиз, не деген сонша;
мне нет дела до этого мениң онда исим жоқ;
<i>что</i> до... разг. ... қарасаң;
...салсаң;
<i>что</i> до меня, то я согласен маған салсаңыз, мен қайылман;
* до свидания хош, көргенше хош;
ему не до вас оның сиз қараўға ҳалы жоқ;
до чего... 1) (как) не деген, қандай;
до чего жарко не деген ыссы;
2)(какой) қандай, соншелли;
до чего интерсная книга қандай қызық китап;
промокнуть до костей жаўынға оғада жаўыраў;
я удивлён до крайности мен жүдә таң қаламан;
до сих пор 1) (о месте) усы жерге дейин, усыған шекем;
2) (о времени) усы ўақытқа шекем, ҳәзирге дейин;
до того, как 1) (до тех пор) =ша, =ше;
ждите до того, как он приедет ол келгенше күтиңиз;
2) шекем, дейин, =ша, =ше;
они будут готовы до того, как он придёт ол келемен дегенше, олар тояр болады;
до тех пор, пока шейин, дейин;
до того, <i>что</i>... 1) (так долго, что) =ша, =ше, дейин, соншелли;
он кричал до того, <i>что</i> охрип оның бақырғаны соншелли, ҳәтте қарлығып қалды;
2) (до такой степени, что) соншелли, сондай ҳалға дейин...;
он до того устал, <i>что</i> не может двинуться оның шаршағаны соншелли, ҳәттеки орнынан да қозғала алмады.
III приставка 1. 1) ҳәрекеттиң ақырына дейин апарылатуғынын көрсетеди, мыс.: дочитать оқып болыў;
2) үстине толықтырыўын билдиреди, мыс.: докупить қосыңқырап сатып алыў;
3) «ся» жанапайы менен ҳәрекеттиң керекли я керексиз нәтийжеге жеткенин билдиреди, мыс.: добудиться зорға оятыў;
2. шейинги, шекемги, дейинги, бурынғы деген мәнилерди билдиреди, мыс.: довоенный урыстан бурынғы.