ORÍN
Qaraqalpaqsha
at. 1. Qanday da bir adam yamasa nárse iyelep turǵan yamasa iyedewi múmkin bolǵan jer, dáreje, yamasa keńislik.
Adamlar jolbarıstıń ólgenin kórmese de bizlerdiń dem alıwımızdan sezip, orınlarınan turıp, órip bizlerge qarap júrdi (Á.SHamuratov).
Jıynalǵan alaman gúw etip, ornınan turıp ketti (M.Nızanov).
Láǵenime suw toltırıp aldım da, qaptalındaǵı bos orınǵa otırdım (T.Qayıpbergenov).
Kir degende jaman qızlar kire almas, Kelip merekeden orın ala almas (qq.x.q.).
Toyǵa barsań burın bar, burın barsań orın bar (qq.x.n.).
Olardıń qábirin abadanlastırdı, xalıq arqayın barıp, óz ata-babaların zıyaratlaytuǵın muqaddes orınǵa aylandırdı (M.Nızanov).
2. Jatıp dem alıw, uyqılaw ushın tósep qoyılǵan kórpeshe, kórpe, dastıq xám t.b.
kompleksi.
Ornıńa barıp jat.
Uyqı orın tańdamas.
Sonnan tap azanǵa deyin ornınan qıymıldata almadıq (M.Nızanov).
SHırt uyqısınan oyanǵan Ulperi tań atıp kalǵanın bildi de «sıyır sawıwım kerek edi» dep ornınan turıp ketti (K.Raxmanov).
3. Jasaw ushın baspana, turaq jay, mákan.
Bul úyde maǵan da orın bar shıǵar.
4. Adamnıń, qanday bir nárseniń ómirde ózine tán pazıylet, abıray, dáreje xám t.b.
menen belgileniwshi xalatı.
Ógizdiń otın jep baspaqtıń ornında jatpa.
Attıń ornın tay basar (qq.x.n.).
5. Qanday da bir nárseniń belgili bir jeri, bólimi, bólegi.
Maqalanıń ayırım orınlarında qáteler bar (gazetadan).
6. Is-xáreket, iskerlik, xızmet xám t.b.
lardıń belgili bir ólshemder boyınsha kórsetkishi, iyelegen xalatı, dárejesi.
Jarısta biziń sportshılar sıylıklı ekinshi orındı alıptı.
7. Xızmet, wazıypa, lawazım.
Burınǵı baslıqtıń ornına jańası saylandı.
Ol ornınan ayırılıwdan qorqadı.
Seniń ornıńa kim isleydi? 8. (3-bet tartım qosımtası menen) Qanday da bir is-háreketti orınlaw, sózdi aytıw ushın qolay pursat, payıt, máwrit.
Házir bul gáptiń ornı emes.
9. Jaǵday, tártip, ret.
Sonnan beri albırap utılatuǵın orınlarda sóylemeytuǵın boldım (T.Qayıpbergenov).
10. Belgili bir dáreje, halat.
Kolxozda paxtashılıq tarawı bas orındı iyelese, sharwashılıq taǵı da belgili orın tutadı eken (A.Bekimbetov).
11. Orın mánisindegi grammatikalıq terminler kuramında qollanıladı: orın sepligi, orın ráwishi, orın baǵınıńqılı qospa gáp.
12. (3-bet tartım jalǵawlı hám barıs sepligi qosımtası menen: ornına) Qarama-qarsılıq, salıstırıw sıyakdı qatnaslardı bildirip kómekshilik xızmetge keledi.
Sen maǵan járdemlesiw ornına, qızıǵıma qarap tursań ǵoy.
Ájapasınıń ornına sińlisi juwap berdi (gazetadan).
Es-aqılı ornında — es-aqılınan ayırılmaǵan, aqıl-xuwıshı jayında.
Es-aqılım ornında ele, Barlıǵında sezedi janım (M.Seytniyazov).