KÓRSETIW
Qaraqalpaqsha
f. 1. Bir nárseni basqa birewge bildiriw, tanıtıw, anǵartıw, bayqatıw, kezlestiriw.
Qáne, qayıqqa miniy, men sizlerge jaydı kórseteyin, — dep aldına túsedi ǵarrı (Q.Ayımbetov).
Bekniyazov qoyın qaltasınan dóńgelek pechat basılǵan dokumentti shıǵarıp mayorǵa kórsetti (A.Bekimbetov).
2. Bir nársege jol kórsetiw, siltew.
Jolıń seniń alǵa basıp baradı, Jeńislerge jol kórsetip turadı (S.Nurımbetov).
Olardıń buyrıǵı, siltew kórsetiwi boyınsha jallanǵan qan isher qaraqshılar, adam óltiriwshi qutırǵan jawızlar, el ishin apatqa keltirip turdı (A.Bekimbetov).
3. awıs. Bayqaw, eleslew, sáwleleniw, súwretlew.
ómirdiń tvorchestvolıq ózgerisiniń baǵıtın kórsetiw, ... (G.Esemuratov).
Sapardıń kek etken sózine ızalanıwshılıq keypin kórsetti (K.Sultanov).
4. awıs. Birewdi orınsız ayıplaw, zorlıq-zombılıq jasaw, kúsh jumsaw, urıw, soǵıw, jazalaw, qaralaw, gunalaw.
Átesh aytar basta barın, Xalıqqa kórsetip zarın (Átesh).
Jedikler bir xawipten, bizge qolınıń kúshin kórsetti (Omar).
0 Arnawlı kórsetiw — televidenie islerinde bir nársege yaki birewge baǵıshlanǵan baǵdarlama, kórsetiw.
Respublikamız ǵalaba xabar quralları arqalı da bazı waqıtları arnawlı kórsetiwler, esittiriwler hám baspasóz betlerinde materiallar járiyalanıp barıladı, sonda da bul baǵdardaǵı jol qoyılıp atırǵan qáteliklerdi dúzetiwdiń sharaları kórilmey atırǵanı ashınarlı awhal («Qaraqalpaq universiteti» g.).
Artıqmashlıǵın kórsetiw — zıyatlıǵın, artıqlıǵın bildiriw.
Oqıwdan ne alǵanlıǵı salıstırıladı, sońǵınıń artıqmashlıǵın kórsetedi (G.Esemuratov).
Batırlıq kórsetiw — erlik etiw, qaharmanlıq etiw.
Bálent kórsetiw — joqarı, artıqmash etip bahalaw, kótermelew.
Awıl toqıwshıları bir-birinen mártebesin bálent kórsetiw ushın jarısıp ıqlas penen isleydi (K.Sultanov).
Mártlik kórsetiw — batırlıq etiw.
Mártlik kórsetkeniń ushın beredi (Ó.Xojaniyazov).
Boy kórsetiw — ózin kórsetiw, tanıtıw.
Aldında otırǵanlar artına qayrılıp qaradı, arttaǵılar bolsa ján-jaqqa kóz juwırtıp, kimnińdir tikeyip, boy kórsetiwin kútti (M.Nızanov).
Durıs kórsetiw — xaqıyqıy bahalaw, anıǵın bildiriw.
«Qız dáwiriniń kúndeliginen» dápterine kirgen «Seniń muhabbatıńnan», «Kewlimdi qaldırmaǵaysań», «Seni oylayman», «Íntıq janım» qosıqlarında ómirdiń barlıq quwanıshı hám mazmunı shın muhabbat penen belgilenetuǵınlıǵı durıs kórsetilip ótiledi (G.SHamuratova).
awıs. Durıslı kórsetiw — televideniedegi qızıqlı kórsetiw.
Sol kúni televizorda da durıslı kórsetiw bolmay, erte jatıp qaldıq (M.Nızanov).
Járdem kórsetiw — kómek beriw, qolǵabıs etiw, járdemlesiw, kómeklesiw.
Al, Jumagúl balasın ayadı hám oǵan járdem kórsetiwdiń jolın izledi (Ó.Ayjanov).
kerekli ádebiyatlar, oqıw ánjamları hám elektron sabaqlıqlar menen támiynleniw dárejesin úyreniw boyınsha ámeliy járdem kórsetiw sıyaqlı wazıypalardıń is júzinde ámelge asırılıwı eń áhmiyetli máselelerden sanaladı («Qaraqalpaq universiteti» g.).
Jigerlilik kórsetiw — shıdamlılıq, tózimlilik kórsetiw.
Sonday-aq, mexanizatorlarımız pidakerlik hám tapqırlıq penen jigerlilik kórsetti («Ámiwdárya» j.).
Jol kórsetiw — baǵdar beriw, baǵıt siltew.
Mına altawı ózine aldın járdem bergen adamdı esten shıǵaradı: shákirt — ustazın, úylengen ul — anasın, basqaǵa kewli ketken kúyew — hayalın, maqsetine erisken — járdemshilerin, adasqan — jol kórsetiwshini, nawqas — shıpakerdi ... («Saza» j.).
Erdiń isin kórsetiw — mártlik etiw, ǵayrat salıw, kúsh salıw.
Men jazaman, Erdiń isin kórsetip (B.Qayıpnazarov).
Iygesin kórsetiw — úyin, shańaraǵın, jasaw ornın kórsetiw, tanıstırıw.
Olardı Amanlıqdikine túsiriwdiń sırı — sebep penen Ayǵara biyge kúyew balasınıń iygesin kórsetiw edi (T.Qayıpbergenov).
Baslama kórsetiw — isshiligin, sheberligin bildiriw.
Balańdı járdemsiz hám qollap-quwatlawsız qaldırma, sonıń menen bir qatarda, oǵan initsiativa kórsetiwge, máselelerdi sheshiwde óz betinsheligin kórsetiwine múmkinshilik ber («Saza» j.).
Is kórsetiw — 1. erlik, batırlıq.
Xalıqqa is kórsetken márt ólmeydi,... (QQ.X.N.M.).
2. Jumıs, talap etilgen isdi kórsetiw.
«Az ǵana is kórseteyin, sonnan soń qız izleymen» dep kúlimsireydi (T.Qayıpbergenov).
Kúle shıray kelbet kórsetiw — jılı shıray menen qarsı alıw.
Máteke otırar-otırmastan kúle shıray kelbet kórsetti (K.Sultanov).
3. Jumısta jaqsı islew menen ózin tanıtıw.
Tek islesek, is kórsetsek, usı biziń shártimiz (Á.SHamuratov).
Kúsh kórsetiw — buzaqılıq etiw, jónsizlik etiw, qorqıtıw.
Maman juwap ornına jasawıllarǵa qaradı.
Bul onıń óz kúshin kórsetiw belgisi edi (T.Qayıpbergenov).
Awıl awlaq, jigitler júr urısta, Aqsaqal kúsh kórsetiwge ǵamlandı (I.YUsupov).
Qarsılıq kórsetiw — narazılıq bildiriw, kelisim bermew.
Eger olar hújim etse, qarsılıq kórsetiwge yamasa qarsı hújimge ótiwge bolmaydı («Saza» j.).
Ózlerin kórsetiw — a) jumıs islewde basqalardan ayrıqsha kózge túsiw.
Usı jumıstıń pitiwine qaraǵanda olar ózlerin kórsetti, ... (Q.Ayımbetov).
b) kekireyiw, menmensiw, tákabbirleniw.
Bilse de, bilmese de túrli iske suǵıla berip óziniń ór kókirekligin kórsetti (Q.Ayımbetov).
Úlgi kórsetiw — úlgi bolıw.
Bir-birine itibarlı bolıw, sıylasıq hám húrmetke bólew, jası úlkennen duǵa alıp olardıń miynet jolın jaslarǵa úlgi kórsetiw hár bir puqaranıń maqsetli wazıypası bolıw kerek («Qaraqalpaq universiteti» g.).
Puqtalıǵın kórsetiw, uqıplılıǵın kórsetiw — sheberligin, ustalıǵın, iykemliligin kórsetiw.
Álbette, bul jas kelinshektiń óz isine puqtalıǵın kórsetedi (Ó.Ayjanov).
sheberligimdi, puqtalıǵımdı bir kórsetip taslaǵım keldi (Ó.Ayjanov).
Sıyqın kórsetiw — túrin, qáddin, kelbetin, jaǵdayın kórsetiw.
Bul sırlı qonaq kelgende ash-arıq penen jetim-jesir, ala bóten sıyqın kórsetip, miyzamın buzbasın dep urıw uálayatlarınıń shıǵarǵan qatal rásimi (K.Sultanov).
Sıylasıq kórsetiw — húrmet, izzet bildiriw.
Sıylasıqtıń da túri kóp.
Biraq, únsiz sıylasıq kórsetiwdiń eń jaqsısı — tartqan oramalıńız («Saza» j.).
Usınıs kórsetiw — pikir, oyın bildiriw.
Atamurat usınıs kórsete qoysa hámmesi maqullaydı (T.Qayıpbergenov).
Úlken adam sıpatında kórsetiw — adam ekenligine kekireyiw, ózin joǵarı sanaw, basqalardan ózin ústin etiw.
Ózin awılǵa úlken adam sıpatında kórsetip, kekireyiwdiń ne keregi bar (T.Qayıpbergenov).
Xızmet kórsetiw — miynet etiw, jumıstı orınlaw mánisinde.
Arasında ana emlewxanadan mına emlewxanaǵa medikament aparıw, rayonlardaǵı qattı bolıp qalǵan nawqaslarǵa «tez járdem» xızmetin kórsetiw, qullası, universal kólik boldı (M.Nızanov).
Húrmet kórsetiw — sıylaw, kútiw, izzet etiw.
Mine, poezdımız Xarkovqa jetti, Xalıq japırılıp bizge húrmet kórsetti (I.YUsupov).
Qızlardıń bári de ómirlik joldasına hámme sıy-húrmet kórsetiwin, qatnasatuǵın dosları kóp bolıwın qáleydi («Saza» j.).
xarakterdi kórsetiw — minezdeme beriw, xarakterlew.
ratsionalizatorlıq xarakterdi kórsetiw jiyi orın ala basladı (G.Esemuratov)