KÚLIW
Qaraqalpaqsha
f. 1. Quwanıw, shadlanıw waqıtlarındaǵı eziw tartıw, mıyıq tartıw, jımıyıw, ǵarqıldaw, shaqalaqlaw, keńkildew.
Ol «Bir aksham da joldaslıqqa jaramadıń», — dep kuledi (Ó.Xojaniyazov).
2. Kúlki menen masqaralaw, mazaqdaw, mısqıllaw.
Jigit kuledi, jası úlken onı sıylaǵanlıq dep túsinedi (G.Esemuratov).
Qara ǵáumisti jeteklep kiyatırǵan kempirdiń júrisin ersi kórip Jabbakdar onıń sırtınan qarap kuldi.
0 Áwildep kúliw — jas balanıń dawıslap áwildewi, kuliwi.
Tuwılıp anamnan áwildep kulgenim, Esim enip quwanǵanım, júrgenim (Á.SHamuratov).
Duw kúliw — kópshiliktiń dawıs shıǵarıp birden kulisiwi.
Jurttı duw kuldirip ısqırıp sonda,... (I.YUsupov).
Joldasları duw kulisti (T.Qayıpbergenov).
Jadırap kúliw — kewilli bolıp, kewli yoshlı bolıp kúliw.
«Túsinbeppen aw oǵan men ǵeshshe», Dep jas jigit jadırap kuldi.
(I.YUsupov).
Jaynap kúliw — kewilli túr bildirip kúliw, kewli shad ekenin bildirip kuliw.
Apaq- shapaq jaynap kulip otırǵan (I.YUsupov).
Jorta kúliw — ótirik kuliw, ilajsız kuliw.
Jorta kulip shaqaqlama, Orınlı is isle, balam (Berdaq).
Júzi kúliw — tek betálpetiniń kuliwi, kúlim shıray beriwi, al, oyında basqasha bolıw.
Júzleri kulip jıltırap, Ishleri turar sotlasıp (I.YUsupov).
Jımıyıp kúliw — sál ǵana ırjıyıw, azǵana mırjıyıw, eziw tartıw, mıyıq tartıw.
Ásirese, usı minutlarda Orazgúl maǵan ne ushın jımıya kúle berip qaramas eken degen qıyal balalıq kewlimdi biylegen edi (J.Aymurzaev).
Erksiz kúliw — májbúrlenip kúliw, ózin biyley almay kúliw.
Palman menen Sapar erksiz kúlip jiberdi (M.Ábdireyimov).
Gúller kúliw — awıs. jaynaw, jadıraw, kulpırıw.
Suw boyında gúller kúlip, Qarlıǵashlar sayraydı (I.YUsupov).
Ǵarqıldap kúliw — dawısın qattı shıǵarıp kúliw.
Ǵarqıldap kúlip, babaǵa kewli tolıp, ıqlasına ırza bolıp, bir hámiyan qolına qızıl berdi («M áspatsha»).
Ǵırq-ǵırq kúliw — masqaralap kúliw.
Joldasları túyilgen tekelerdey ǵırq-ǵırq kúldi (T.Qayıpbergenov).
Zawıqtanıp kúliw — quwanıshlı túrde kúliw, kewillenip kúliw.
Dárya boyda olar shalqıp, SHın zawıqtanıp kúldi qattı (I.YUsupov).
Ishek silesi qatıp kúliw — qayta- kayta dawısın shıǵarıp kúliw, tınbay kúliw.
Onı Nurjan sezip qalǵanlıqtan ishek-silesi qatıp kúldi (S.Xojaniyazov).
Kárvan basınıń da ishek-silesi qatıp kúlip-kúlip, joldası menen arqa súyesip nar ústinde párwaysız uyqıǵa ketti (T.Qayıpbergenov).
Keńk-keńk kúliw — dawısın qattı shıǵarmay áste-áste kúliw.
Murat shayıq betin qalpaǵı menen sıpırıp kekesine keńk-keńk kúldi (T.Qayıpbergenov).
Keńkildep kúliw — dawısın izli-izinen qayta-qayta shıǵarıp kúliw.
Ázbergen de, Ájiniyaz da keńkildep kúlip kiyatır (K.Sultanov).
Kúle beriw — toqtamay kúliw, irkilmey kúliw.
Papasına, mamasına, apalarına, hátteki kelgen qonaqlarǵa da qarap bayaǵısha kúle berdi (Ó.Ayjanov).
Kúle qaraw — kúle shıray berip qaraw, kúlimlep qaraw.
— Alochka! — dedim men qızdıń kózine kúle qarap, onıń qolın shap berip usladım (Ó.Ayjanov).
Kúle shıray beriw — jawıraw, júzi kúlki arqalı kewilli túrge eniw, jasnaw, jaynaw.
— Qarmańız! — dedi kúle shıray berip kóz qırın taslaǵan SHınıbiyke (J.Aymurzaev).
Kúlim qaǵıw — kúlimsirew, kúlimlew, kúle shıray beriw.
Doktordıń kózleri jıpılıqlap, kúlim qaqtı (Ó.Xojaniyazov).
Dedi de Tanya kúlim qaǵıp, Jup shelegin aldı qolǵa (I.YUsupov).
Kúnniń kúliwi — awıs. Quyashtıń jaynawı, aspannıń ashıq bolıwı.
Ala tawdıń aspanında kún kúlip, Qara tawda SHolpan tuwıp atqanday (I.YUsupov).
Quyashtay kúliw — jaynap-jasnap, kewilli bolıp kúliw.
— Áne osıraq, saǵan ayttım, mende Alpamıstıń kúshi bar, — dep Kewlimjay atın ókireńletip barıp, ǵarrı torıda quyashtay kulip otırǵan balanı qamshı menen túrtti (T.Qayıpbergenov).
Lars kúliw — qattı dawıs penen birden kuliw.
Bul kirip kelgen maymıl tús Abdulǵazı xannıń ózi edi, asaw qızdıń «way, apa!» dep, shıńǵırǵan sestinen lázzetlendi me, «haha-halap» lars-lars kuldi (T.Qayıpbergenov).
Murtınan kúliw — tek murtı kıymıldaw, qozǵalıw, kulgeni murtınan biliniw.
Murtınan kulip qaraydı, Ótkerip kózden hámmesin (B.Qayıpnazarov).
— Durıs-ǵo, — dedi ǵarrı murtınan kuliwinshe (M.Nızanov).
Murnınıń ushınan kúliw — kulgende murnınıń ushı qıymıldaw, belgi beriw.
Miyirxan murnınıń ushınan kuldi (Ó.Xojaniyazov).
Mıyıq tartıp kúliw — áste kúle shıray beriw, ırjıyıp qoyıw.
Áste ǵana Sáule mıyıq tartıp kuldi (Ó.Xojaniyazov).
Mırjıyıp kúliw — mıyıq tartıw, eziw tartıw.
Ol maǵan qarap mırjıyıp kuldi (T.Qayıpbergenov).
Mırs(-mırs) etip kúliw — ástelep kuliw, mırsıldaw, dawısın áste shıǵarıp kuliw.
Kelinshektiń ózi de keńkildep, mırs- mırs etip kúldi (K.Sultanov).
«Qızıq adamsız» dep mırs etip kuldi (I.YUsupov).
Mısqıllı kúliw — mazaq etip kuliw, kemsitip kuliw.
— Nu smotri! - dep mısqıllı kulip qoyadı (M.Nızanov).
Qız jáne bizlerdi ermek etkendey mısqıllap kuldi (M.Nızanov).
Oynap kúliw — jaynap-jasnap júriw, quwanıshlı bolıp júriw.
Házir sáudigi menen bir oynap kuliwge zar (Ó.Xojaniyazov).
Jarasar ma oynap-kuliw, Ellide belli ómirim (Berdaq).
Orınsız kúliw — retsiz kúliw, qolaysız kuliw, jaǵdaysız kuliw, biyjaǵday kuliw, biyorın kúliw.
Basqa sóz esime kirip shıqpadı, tıǵıla da berippen, orınsız kule de berippen (Ó.Ayjanov).
Sılq-sılq kúliw — kulgen waqıtta denesi de qozǵalıp kuliw.
Altın shárdórede sılq-sılq kuledi, Kóz almay tawıs hám qırǵawıllardan ... (I.YUsupov).
Sıńq-sıńq kúliw — dawısın áste shıǵarıp kuliw, sınqıldaw.
Sóule bul Erjanǵa kóziniń qıyıǵın salıp sıńq- sıńq kuldi (S.Xojaniyazov).
Kózimnen qolların jazdıra berip, Sıńq-sıńq etip kuldi aldıma kelip (I.YUsupov).
Tislerin kórsetip kúliw — áste ǵana jımıyıp qoyıw, kulgende tisleri kóriniw.
Amanlıqtıń júzi qızıl gúldey qızarıp, aq gúl ǵumshasınday tislerin kórsetip kuldi (T.Qayıpbergenov).
SHadlı kúlki — yoshlanıp, kewilli bolıp kuliw.
Ol oraqqa shıqsa, kúnlikshi xalqı, SHadlı kulkilerge batar udayı (I.YUsupov).
SHadlıq penen kúliw — quwanıshta kúliw, waqıt-xoshlıq penen kúliw.
SHadlıq penen kúlgen dawısları baǵdaǵı búlbillerdiń sesti menen qosıla jańlaydı (J.Aymurzaev).
SHaqalaqlap kúliw — qattı dawıs shıǵarıp kúliw.
Bunı kórip Gúlayım, SHaqalaqlap kúledi («Qırq qız»).
SHaqalaq atıp kúliw — dawısın qattı shıǵarıp kúliw.
Al, ol bolsa meniń awırsınǵanıma shaqalaq atıp kúliwi menen mashinaǵa barıp otırdı (M.Nızanov).
Házillesip kúliw — dálkeklesiw, oynaw.
Baslıq kóptiń biri bolıp házillesip kúlip otır (G.Esemuratov).
Íqlas penen kúliw — shın berilip, jamanlıqtı oylamay kúliw.
Onıń ıqlas penen kúlgenin kórip, Oylar ediń qız eken dep ármansız (I.YUsupov).
Írjıyıp kúliw — áste awızın ashıp qoyıw, mıyıǵın tartıw.
Sáliyma ırjıyıp kúldi (K.Sultanov).