ET I
Qaraqalpaqsha
at. 1. Adamdardıń, janlı-janıwarlardıń hám makluklardıń súyegine jabısıp turatuǵın denesi.
Bulshıq etim isken sıyaqlı awıradı (Ó.Xojaniyazov), Ásirese, Ziywardıń, Eti jaman tuwlaydı («Er Ziywar»).
Kongoda urǵan bir tayak, Batar meniń etime (I.YUsupov).
2. Tamaq islew ushın tayarlanılǵan hár túrli janlı-janıwarlardıń bólsheklengen múshesi.
Kábap etip pisirdi, Ólgen qoydıń etlerin («Qırq qız»).
SHopan terisin sılıp alıp etin qasqırǵa beredi, qasqır jep aladı (qq.x.e.).
0 Eti shimirkeniw — túrshigiw, titireniw, juwlaw.
Dáslep etim shimirkenip qorkayın dedim (Ó.Xojaniyazov).
Bulshıq et — sannıń, bilektiń tutas eti, etles jeri.
Bárha kókiregin kerip kóyleginiń ashıq jaǵasınan balalı xayaldıń emshegindey etip, bultıyǵan bulshıq etin shıǵarıp shirenip júredi (A.Bekimbetov).
Eti qızıw — ısıw, laplaw, janıw, ...balanıń eti qızıp shıdamay jatır,... (B.Kerbabaev).
Eti úyreniw — kóniw, kónligiw, shıdaw.... kempirdiń kúndegi sózine de Jabbaklardıń eti uyrendi (B.Kerbabaev).
Etten ótiw — birewdiń jaman sózi ekinshi birewge kattı tiyiwi, batıwı.
Sóz súyekten ótedi, tayaq etten ótedi (qq.x.n.m.).
Et-betinen kulaw — bet aldınan kulaw, dús tómenine qulaw, aldı betinen jıǵılıw.... abaysızda jerge et-betinen qulap ushıp túskenim ǵana yadımda bar (Ó.Xojaniyazov).
Et baylap ketiw — súyektiń sınǵan jerin et basıp ketiw.
Porqanǵa qaktırıp júrgende et baylap ketip, balası mayıp boldı (K.Sultanov).
Eti ósiw — a) ettiń isiwi, tompayıwı.
Tırnaǵınıń eti ósip, onı vrachqa kórsetti,... («Jetkinshek», g.).
b) awıs. Kózine qan tolıw, másiriw.
Seniń kózińniń eti ósipti zańǵar (K.Sultanov).
Et pisirim waqıt — bir et pisetuǵın aralıq, waqıt, shama.
Sonıń arasında et pisirim waqıt ótti (Ó.Xojaniyazov).
Et qashıw — awırıw, júdew, boldırıw,... kempirdiń eti qashıp boldırıptı,... (Q.Aralbaev).
Eti juwlaw — túrshigiw, titireniw, toqıw, ...Jámiyla bul sózdi esitip eti juwlap ketti (K.Sultanov).
Etin jew — a) belgili bir nárseniń etin pisirip jew.
...tawıq etin jeseń ózińe jeńil boladı, tez táwir bolıp keteseń,... (qq.x.e.).
b) urısıw, keyiw, baqırıw, azaplaw.
Aǵańa ańlap sóyle kóp ishinde esitse, Begim seniń etindi jer (Ájiniyaz).
v) azıw, júdew, awırıw, boldırıw.
Eki kózi shúńireyip, eki jaǵı kuwsıyıp Turabay etin jegendey azıp-tozıp ketipti («QJ» g.).
Etin shaǵıw — a) tislew, shımshıw.
Jılan balanıń etin shaǵıp alıptı (qq.x.e.).
b) awıs. Tásir etiw, túrshiktiriw, titiretiw.
Tańǵı salqın etin shaǵıp, Sergitedi onı jolda (I.YUsupov).