DAQÍL
Qaraqalpaqsha
at. 1. Egip alınǵan awıl xojalıq ónimi hám egilgen egin, diyqanshılıq.
Bir qasıq suw dári bolıp tabılmay, Jerimiz shólledi daqılı bolmay (N.Dáwqaraev).
Ekken daqıllarım tárbiyasız jatır (A.Bekimbetov).
2. awıs. Tiyisli, qaraslı, qatnaslı.
Kórdim, kórdim qızıq qashan, Bolmadı tilimde nıshan, Pirge daqıl suwpı, iyshan, Ótti ómirim, ómirim (Berdaq).
3. Tillesiw, sóylesip otırıw mánisinde.
Eki-úsh awız daqılıń bolmasa, Nege keldin bizge... (T.Qayıpbergenov).
4. Házil gáp, oyın sóz, shoq juwap (házil túrindegi júyeli sóz), ótirik.
— Áy, Axmetjan, jeti jıl zindanda jatıp debdiw shıqpaǵan eken, qarap ketkenshe, daqıl etip keteyik («YUsup-Axmet»).
5. Ílayıq, miyasar.
Áne, ekkisinin basın qosıp, bir-birine neke ettirip... ústine saray alıp berip, sawapqa daqıl boldı («Qız Palwan»).
6. Ótirigi joq.
Saǵan kóp kóredi baqıyıl, sózlerimde jokdur daqıl («Qırq qız»).
Daqıl etiw — sóz aytıw, házillesiw.
Bizin eldiń keliniseń, — dep qatınlar, qızlar daqıl etetuǵın edi («Alpamıs»).
Daqıl qılıw — qast etiw, tiyiw.
— Mágar bul qız meniki bolar, atam menin ushın alıp kelip qoyǵan shıǵar, — dep qızǵa daqıl qılmaqshı boladı.
(«SHaqı Mutlaq»).
Daqıl bolıw — tayın bolıw, keliw.
Yurtını hám tárk etip, munda daqıl bolǵanın bátamamı bayan qıldı («Ǵárip ashıq»).