GRAMMATIKALÍQ
Qaraqalpaqsha
at. Grammatikaǵa tán, grammatikaǵa qatnası bar, grammatikaǵa tiyisli.
Tildiń grammatikalıq qurılısı.
Grammatikalıq kategoriya — formaları bir-birinen ayırılatuǵın birgelki grammatikalıq kubılıslardıń jıyıntıǵı, tobı.
Grammatikalıq máni — sózdiń gáptegi basqa sózler menen qarım-qatnasqa túsiwi nátiyjesinde kelip shıǵatuǵın (tuwatuǵın) máni.
Grammatikalıq forma — tildegi sózdiń leksikalıq túsiniǵine qosımsha máni beretuǵın morfema.
0 Grammatikalıq usıl — sózlerdiń arasındaǵı hár túrli qatnaslardı, grammatikalıq mánilerdi bildiriw jolı, usılı.
Grammatikalıq norma — grammatikalıq normaǵa ámel etiw ushın sol tildiń grammatikalıq qaǵıydaların, gáp dúziw, sóz hám qosımtalar arasındaǵı qatnas, baslawısh penen bayanlawıshtıń kelisiwi, ekinshi dárejeli aǵzalardıń bas aǵzalarǵa baylanısıw jolların, sózlerdiń orın tártibin jaqsı bilip alıw kerek.
Grammatikalıq qural — grammatikalıq mánilerdi bildiretuǵın qurallar (affiksler, kómekshi sózler t.b.).
Grammatikalıq morfemalar — sózlerge qosılıp, basqa sózler menen baylanısına hám grammatikalıq mánisine tásir etiwshi morfemalar.
Olar sóz ózgertiwshi hám forma jasawshı morfemalar bolıp ekige bólinedi.
Grammatikalıq emes morfemalar — sózden jańa mánidegi sóz jasaytuǵın morfemalar.
Olarǵa barlıq sóz jasawshı morfemalar kiredi.
Grammatikalıq mániniń ańlatılıw usılları — sóz ózgertiwshi hám forma jasawshı affikslerdiń sintetikalıq usılda qosılıwı arqalı bildiriledi: paxtanıń, paxtaǵa, paxtadan, paxtanı, oqıyman, oqıysań, oqıydı; Mánili sózlerge kómekshi sózlerdiń analitikalıq usılda dizbeklesiwi arqalı bildiriledi: balam ushın, kópir arqalı, toǵayǵa qaray; Sózlerdiń juplasıp hám tókirarlanıp keliwi arqalı bildiriledi: er-júwen, qazan-tabaq, jaqsı-jaman; Gáptegi sózlerdiń orın tártibiniń ózgeriwi grammatikalıq mánini payda etedi: súrilgen jer, terilgen paxtalar, suwıq kún (sóz dizbegi), jer súrilgen, paxtalar terilgen, kún suwıq (gáplik mazmunda) t.b.