GEWDE
Qaraqalpaqsha
at.fiz.
1) Deneniń qarınnan moyınǵa deyingi bóleginiń aldınǵı jaǵı, kókirek.
Kempirdiń gewde jaǵı sol jerde qaldı da, bası way-way salıp domalap kete berdi (qq.x.e.).
2) Adam denesiniń ulıwma kórinisi, turqı, jotası, tulǵası.
Adam adamǵa miyman, Jan gewdege miyman (qq.x.n.m.).
Jas gewde! Jatırǵan ıras sol ma? Jolıqqanda qum ya batpaqlı ótkel (I.YUsupov).
SHıbınday bir janǵa qaramlı gewde, Kózge kórinbeyseń enapat dewge (Aqsholpan Amaniyaz).
3) Tós.
Qurbanlıqtı soyǵan waqıttaǵı máhruq islerdiń tiykarǵıları: gegirdek súyeginiń gewde tárepte qalıwı, moyınınıń qaptalınan soyıw t.b.
(gazetadan).
4) Hayal adamnıń omırawı.
5) Dene, boy.
SHayır sózin tıńlay beriń tost ber de, Mártlik ushın jaraspaydı bos gewde, Doslarım az dep uwayım shekpegil, Jawıńnıń da tili aylansın dos dewge (K.Raxmanov).
6) awıs. Kewil, oy, sana.
Gewdem pútin, kewlim quraq, Ómir qısqa, jolım jıraq, Astımdaǵı ǵashırım pıraq, Atlıǵa jete alǵan emes (Berdaq).
7) Ishki, jan-dúnya, ózi.
Gewde menen jol júrsem SHımbayǵa qarap, Ne tatlı qıyallar aladı orap, Jaslıq jıllarımnan esken samallar, Aldımnan shıǵadı bir gúldi sorap (B.Qayıpnazarov).
0 Gewmis gewde — Iri deneli.
Gewmis gewde, jap-jas túsi, Pyań jigit, jaysań kúshi, Sonı milińioner uslap, Aparatır tap úsh kisi (T.Jumamuratov).
Paqalday terbelgen gewde, Al usı bastıń ózide, Qızıl altın gúl emes pe? Adam gúli ottı, suwdı, Kóndiredi óz erkine (B.Qayıpnazarov).
Kosıǵımnıń shaydasına, Iri gewde, maydasına, Ómir gúliń, jaynasın-a! barıńızǵa shúkir deymen (Aqsholpan Amaniyaz).
Sózlerińe ushıppan men, Kurı gewde qushıppan men, Meni, boldıń kurıtqan sen, Jalǵanlarıńa aldandım (Aqsholpan Amaniyaz).
Arıslan gewde — batır.
Kuwıs gewde — aqılı joq, oylanbaytuǵın, kurı turpat.
Onı atqan qanxor-qara bet, SHimirkenbey aldı nıshanǵa.
Qılt etpedi qolda pistolet, Kuwıs gewde jawız qashan da (I.YUsupov).
Kurı gewde.
Gewdesin kerip dem alıw — ráhátleniw.
Gewdesinde janı bar ma? 1) Tirime mánisinde.
2) SHaqqan ba, shalt, tez-tez kıymılday ala ma? Gewdesin keriw — esnew, keriliw.
Gewdesin urıw — maqtanıw.
Gewdesi órteniw — qıynalıw, uwayımlaw.
Gewde kóteriw — ózin joqarı seziniw, menmensiw.