BÓLIW
Qaraqalpaqsha
f. 1. Bir nárseni bir neshe etip bólsheklew, bólisiw.
— Mına nandı úshke bólip jeymiz (K.Sultanov).
Ayqız tutqan balıǵın teń bólip alıp mardanına saldı da, jáne ketti (A.Begimov).
2. Esap sabaǵında sandı bólip úyretetuǵın usıl, ámel.
Ol dárhal bólshekke ortaq bolmaytuǵın, onnan keyin birinshi hám ekinshi bólshektiń bólimine bólip, alımın ústine jazıw kerek ekenin ayttı hám sonday bir qansha esaplar shıǵardı (Ó.Ayjanov).
3. Arnaw, belgilew, shıǵarıw, shegarasın ayırıw.
Malın altı bólip, bir bólimin baǵıshlap atasa, málim atı shıqqan Májnún degen tulpardı satıp alıp, tólesine bayladı («Máspatsha»).
Mádemin kelip biziń qolımızǵa kirip biz arqalı orın alajaq bolsa sol waqta óz shegaramızdı bólgenimiz maqul, - dedi (Q.Irmanov).
4. Maydalaw, usaqlaw.
Qara puldı qırqqa bólip usaqlap, Neden boldı atı jaman gúnayım (Omar).
0 Qaq bóliw — ayırıw, jırtıw.
Aqırsında qaq bóldi de jawlıǵın, Jolbarıstıń eki ayaǵın oradı (K.Sultanov).
Sózin bóliw — irkiw, toqtatıw.
...bulardıń sóylesip otırǵan sózin bólip jiberdi (A.Begimov).
Narekeńniń Baxtıyar, Sózin bólip xosh dedi (B.Qayıpnazarov).
Oyın bóliw — qıyalın ózgertiw, irkiw.
Jatsa da, tursa da sol awıl óyın bóldi (Ó.Xojaniyazov).
Kewil bóliw — kewil awdarıw, názer salıw.
Qápelimde Fatiymanıń úy betindegi ızalı seske hámme kewil bóldi (Ó.Xojaniyazov).
Waqtın bóliw — waqıt tabıw.
Biraq, ne degen menen de, juma kúni balalar oyınǵa da waqıtın bólip turatuǵın edi (Á.SHamuratov).
Kúshlerin bóliw — tosqınlıq jasaw, irkiw, toqtatıw, qarsılıq etiw.
...kóteriletuǵın kúshlerin bóliw, hálsiretiw siyasatın tuttı (Q.Irmanov).
Demin bólip-bólip alıw — demin irkip-irkip alıw, zordan dem alıw.
Serjan bolsa demin bólip-bólip alıp, ústi-ústine gúrsinip jatır (T.Qayıpbergenov).
Enshi bóliw — ata-ananıń balasın bólek shıǵarǵanda bólip beretuǵın zatı, payı, enshisi, jiyenge de beriletuǵın zat, nárse.
...hár balasına enshisin bólip berdi ǵoy (qq.x.e.).
Tún uyqısın tórt bóliw — uyqılamaw, uyqısın buzıw.
Neshshe jıllar tún uyqısın tórt bóldi.
Oylap qara, adamshılıq ar ushın (T.Jumamuratov).