BAǴÍW
Qaraqalpaqsha
f. 1. Janlı-janıwarlardı kútiw, qaraw.
Qoyshılıq qanday kewilli, janıwarlardı baǵ aman (D.Qasımov).
Kúni menen baydıń ılaqların, qozısın baǵıp, keshte shıǵarıp aydap, awır miynet etip júrip, oqıdım (A.Begimov).
Mamıttıń ákesi Dáwlet onı Quwanıshjarmanıń boyındaǵı xalıqtıń qoy-eshkisin miynet xaqı alıp baǵıwǵa berdi (T.Nájimov).
2. Tárbiyalap ósiriw, asıraw, sakdaw.
Kempir balańdı márdikarlıqqa jiberetuǵın boldım, hesh qapa bolma, sizlerdi ózim baǵaman — dep maǵan 4—5 teńgeni uzattı (Á.SHamuratov).
SHaqqan, shaqqan, shaqqan qız, Nawqan qurtın baqqan qız (I.YUsupov).
3. Talaplanıp kóriw, tırısıw, bakdaw.
Túni menen uyqısınıń shala bolǵanına qaramay juwmakdanbaǵan pikirin házir ǵana bir jerge túydeklegisi kelip baqtı (T.Qayıpbergenov).
Otawdıń oshaǵınıń kúlin lágenge qosıwıslap salıp atırǵan qarsı aldındaǵı jumalaq júzli, orta boylı xayalǵa shanshılıp qarap, basqan adımın baǵıp otır (K.Sultanov).
«Ala taydı otlatıp, Jaqsı kútip baq» dedi (I.YUsupov).
4. Bayqaw, abaylaw, qaraw.
Olarǵa jır emes kúnniń batqanı, Balıq tasıw kúni-túni baqqanı (K.Sultanov).
Oy jiberseń keń dúnyaǵa, Baqsam qayırılıp qıyaǵa (Á.SHamuratov).
Aqsaqtıń aqırına baq, Soqırdıń sońına baq (qq.x.n.).
5. Izin kútiw, sońına qaraw, qarawıllaw.
Adasqannıń artına baq ne shara?! Namıssızban júzim, kewilim qap-qara (I.YUsupov).
Qórseńiz bir peri naz benen baǵar, Naz etse ashıqtıń janını jaǵar (Ájiniyaz).
Laqabı onıń xiywalı qız, Tań yulduzı tańǵa baǵar (Ájiniyaz).
0 Awızın baqtı — sóylewin kútiw, sózin bayqaw, andıp turıw.
Arǵı tariyxın aytıp qoyama degendey, bir-biriniń awızın baǵadı (K.Sultanov).
Qarańǵıda ne qılıp júrseń, birew quwdı ma? — dep betinen eki kózimdi ayırmay awızına baqtım (Ád.xres.).
Qızdıń sózi oǵan jaqtı, Taǵı aytsın dep awızın baqtı (SH.Artıq).
Baǵıp-kútiw — kútiw, qaraw, sılap-sıypaw.
...maldı baǵıp-kútiw, sút sawıw jóninde kóp ǵana tájiriybe úyrenip aldım (J.Seytnazarov).
Baǵıw úyi — asıraytuǵın, saqlaytuǵın, qaraytuǵın, kútetuǵın, tárbiyalaytuǵın orın.
Men jańa Samarqand qalasındaǵı qáwenlersiz, qarawsız qalǵan balalardı baǵıw uyiniń tárbiyashısınan Sadulla jóninde jaqsı xat aldım, — dep leytenant Bekniyazov asıǵıp, albıraqlap, tez-tez ayttı da qolındaǵı xattı kapitanǵa usındı (A.Bekimbetov).
Miyzamın baǵıw — kewline qaraw, rayına qaraw.
Basındaǵı qazına maqpal taqıyanıń pópegi porrıqtay appaq júzine quyılıp jarasıp, eki betiniń solqımlanǵan almasına sáwkeledey tógilip, báybetshe taqlette otırǵan balasına Nurjamal jalt-jalt qarap, miyzamın baǵıp otır (K.Sultanov).
Háddine baǵıw — qalın biliw, shamasın biliw.
Bilemen seniń qaslıń qaraqalpaq, Qolıńa tayaq alda malıńdı baq, Óltirip eki birdey inilerindi, Xiywaǵa xan bolmaǵa qáddińe baq (Berdaq).
Únsiz baǵıw — sóylemew, úndemew.
Asfalyanıń nursız tartqan názeri, ilaj tappay, zalǵa unsiz baǵadı (I.YUsupov).