BAYAN I
Qaraqalpaqsha
bayan etiw f. 1. Aytıw, túsindiriw, xabarlaw.
Aǵaları álle ne waqıtta tawıp alıp, waqıyanı bayan etedi (qq.x.e.).
Aydostıń Xiywadaǵı dostı medresege barıp, Írza menen Tórege bolǵan waqıyanı bayan etti (K.Sultanov).
Qálek kempirge qısqasha etip, ózleriniń saparınıń jónjosaǵın bayan etti (Q.Irmanov).
2. Uaqıyanıń bayanı, tariyxın táriyiplew.
Soraǵan balalardıń hámmesi de Uǵıl kempirdiń jiyeni bolǵan Sadullanı jaqsı biletuǵın onıń túr-túsin, minez-qulqın ashıp bayan etip aytıp berdi (A.Bekimbetov).
Bastan bayan etsek qısqa, Ketti jigit qurılıska (I.YUsupov).
Bayan etsem dáryanıń oń jaǵasın, SHeksiz jatqan Qızılqumnıń salasın (Á.SHamuratov).
3. Hár bir jeke adamnıń turmısı, ómirbayanı.
Bizlerge basınan ótken barlıq waqıyasın birme-bir bayan etti ...(qq.x.e.).
0 Bayan qılıw — táriyiplew, aytıp beriw.
Bunnan soń bul sırdıń ne ekenin túsinbey qaytıp kelip, qatınına bolǵan awhaldı bayan qıladı (qq.x.e.).
Aytıp qıldım bayanın, Kórgendi erksiz qarattı («Alpamıs»).
Xiywa xannıń sumlıǵın, Bir-bir bayan qıladı (Berdaq).
Bayan etiw — túsindirip aytıp beriw, táriyipin aytıw, jay-jaǵdayın túsindiriw.
Qula dúzde ılayıqlı qosıldıq Bayan áyle, xaslıń kim bolarsań («Máspatsha»), Sulıwlıǵıń sizge bayan áyleyin, Kóziń tússe xár bir jeriń moy berer («Alpamıs»).