ALDÍN
Qaraqalpaqsha
r. 1. Birinshi, burın, áwel, dáslep, erterek bolıp ótken mánisinde.
Bárinen aldın, ocherk estetikalıq kural bolıw jaǵınan nasazlıq etti (G.Esemuratov).
2. Ele bolıp úlgermegen, endi bolatuǵın, ámelge asırılatuǵın.
Birinshi járdemi berildi hátte, Emlewxanasına jetpesten aldın (Ó.Baynazarov).
Aldın ala — kún ilgeri, kún burın, burınıraq.
Aldın ala barlaw — a) ásk.
Áskeriy júris aldında qarsılas táreptiń ornalasqan jeri menen jaylasıwın aldınnan sholıp shıǵıw, b) geod.
Geodeziyalıq ieler alıp barılmasınan aldın sol aymaqtı, ortalıqtı izertlew, jerdi aldın ala barlaw.
Aldın ala qamaw yurid.
Jınayatlıq prońesste qamawǵa alıw túrinde ayıplanıwshını yamasa sudlanıwshını waqıtsha erkinliginen ayırıw.
Aldın ala tergew yurid.
Isti sudta kórip shıǵıwǵa deyin jınayatqa tiyisli faktler menen ayıplardı anıqdaw ushın dálillerdi jıynaw hám tekseriw.
Aldın alıw — kún burın ilajın kóriw, erte bastan oylanıw, ǵamın jew, ǵamlanıw.
SHopan dárriw bunıń aldın aldı,... (qq.
xrest.).
Aldın oraw — qarsı shıǵıw, kes-keslew.
Aldın tosıw — jolın kútiw, bógew, ańlıw.
Aldın ashsın — tilek, jolı bolsın, baxtın ashsın, jarılqasın.
Aldın kes-keslew — jolın bógew.
Aldın oylaw — keleshegi tuwralı ǵam shegiw.
Aldın alıw termin.
A) Qáliplesken jaǵdaydı, tártipti sakdawǵa baǵıshlanǵan is-sharalardıń jıyıntıǵı.
Házirgi waqıtta hawa rayınıń keskin ózgeriwine baylanıslı jolawshılardıń qáwipsizligin támiyinlew, jol háreketi qádiyseleriniń aldın alıw maqsetinde Damaslar waqgınsha toqtatıladı (gazetadan).
B) med.
Túrli awırıwlardı dáslepki rawajlanıw payıtında anıkdawǵa arnalǵan is-ilajlar.
Izertlewshilerdii anıqlawınsha, bir háptede eki kún awqatlanbaw tártibine ámel etken insannıń salmaq arttırıw, kókirek saratanı keselliǵiniń aldın alıwoaǵı, qan basımı t.b.
keselliklerden saqlanıwdaǵı eń jaqsı quralı boladı eken (gazetadan).