р. Азаннан кешке шекемги аралық, ўақыт, күнниң шығыўы менен батыўындағы аралық, күнниң жарық ўақты.
— Ата, сиз күндиз шам көтерип киятырсыз ғой, буның себеби не? — деп сорапты оннан биреў (Қ.Айымбетов).
Ҳаял-қызлар таң сәҳәрден турады, Күндиз пахта отап, кетпен урады (И.Юсупов).
0 Күндиз күлкиден, түнде уйқыдан айырылыў — қайғыланыў, уўайымланыў, қапаланыў.
Ол күндиз күлкиден, түнде уйқыдан айырылып оқыйтуғын балалар менен бола берди.
Күндиз күлки, түнде уйқы болмаў — тынышсызланыў, мазасызланыў.
— Жолдас Отбаев, сизиң арзаңыз тастыйықданбады, — дегенди еситкеннен баслап оның күндиз күлки, түнде уйқысы болмай мазасы қашты (Ә.Тәжимуратов).
Күндизи қуяшлы — тыныш, татыў заман.
Күндизи қуяшлы, түни жулдызлы, Бир елдиң ышқында кеўлим бийқарар (И.Юсупов).
Күндиз-түни — аўыс. Тынымбастан, тоқтамастан.
Ҳеш қайсысы өз бетинше кете алмайды, көбиси «хан аўылы» атанғанына масайрап, өзи кимлиғин умытады, күндиз-түни хан малын көбейтиўдиң машқаласында болады, ханнан мал көбейтиўдиң, шиқарға шығыўдың сырларын үйренип, кең өрис ийелеп атырғанлары да аз емес (Т.Қайыпбергенов).
Күпә-күндиз — күндиз күни, күнниң жақты, жарық ўақтында.
— Күпә-күндиз бул не уйқы? — деди көзлерин уўқалап манаўсырап турған Кеўлимжайға (Т.Қайыпбергенов).
Кеше-күндиз — күндизи хәм түнде, тынымсыз, бәркулла.
Сыртта жүрип сағынды, Кеше-күндиз яд етип, ... («Қырқ қыз»).