⬅️ Basqa sóz izlew
LatinКирил

РАЗ

Русский → Qaraqalpaqsha

I м. 1. mártebe, ret, jola, sapar, qaytara, ese;
десять ~ on ret;
много ~ kóp mártebe;
сколько ~ neshe ret;
несколько ~ bir neshe ret;
не раз talay ret;
в первый ~ birinshi mártebe;
с первого раза birinshi retten-aq;
ещё ~ jáne bir ret;
в следующий ~ kelesi sapar, kelesi ret;
в последний ~ sońǵı sapar, sońǵı mártebe;
~ в год jılına bir ret;
иной ~ basqa sapar;
в тот ~ sol saparı, sol ret;
ни разу bir ret te, hesh jola da;
до другого раза basqa retke shekem;
семь ~ отмерь, один ~ отрежь посл. jeti mártebe ólshep, bir ret kes;
2. (при счёте) bir;
* ~ - два, три bir, eki, úsh;
* ~-два и готово tezlik penen, há degenshe;
~ за разом izli-izinen, qayta-qayta;
~ навсегда pútkilley, bir ayttı boldı, birotala, úzil-kesil, bárqulla, mudamı;
~ на ~ не приходится birotala bolmaydı;
в самый ~ 1) (вовремя) qolaylı waqıtta, óz waqtında;
2) (впору) shap-shaq, jarasıqlı.
II нареч. (однажды) ret, bir waqıtta, bir máxálde, bir gezde, bir saparı;
~ поздно вечером... bir saparı ińir túnde...;
как-то ~ bir jola;
как-то ~ зашёл к нам мой старый товарищ bir jola bizikine meniń eski joldasım keldi.
III союз условн. разг. (если) eger, egerde, eken, =sa, =se;
~ ты болен, лежи eger awırıw bolsan — jat;
~ просят, приходи shaqıradı eken, keliw kerek;
~ так, не о чем говорить! olay bolsa, aytıp otırıwdıń keregi joq!;
solay bolǵan bolsa, ne aytasań!
IV (РАЗО=, РАЗЪ=, РАС=) приставка мына мәнилерди аңлатады: 1) бөлшеклеў, майдалаў, бөлеклерге бөлиў, мыс.: разбить maydalaw;
разгрызть tislep shaǵıw;
разломать sındırıw;
2) айырыў, айырып қойыў, мыс.: развести ajırastırıw;
раздвинуть araların ashıw;
3) бөлистириў, бөлистирип бериў, мыс.: раздать bólistirip beriw;
разлить bólistirip quyıw;
разложить jaylastırıw;
4) түрли тәрепке таратыў, таратып қойыў, шашыў, мыс.: разбросать shashıp taslaw;
5) «ся» жанапайы менен ҳәр тәрепке, тумлы-тусқа деген мәниге ийе, мыс.: разлететься hár tárepke ushıp ketiw;
6) керисине ҳәрекет етиў, қойыў, қайтыў, мыс.. раздумать aytqanınan shıqpaw;
разлюбить kewili suwıw.