ÓSIMLIK
Qaraqalpaqsha
at. Hawa, suw hám topıraqtaǵı organikalıq xám anorganikalıq zatlar menen azıqlanatuǵın, jerde kógerip bir jerde qozǵalmay rawajlanatuǵın organizm.
Jabayı ósimlik.
Mádeniy ósimlik.
Bir waqıtları usı káralardı jabayı ósimlikler basıp hám jabayı haywanatlar mákan etip jatqan (S.Xojaniyazov).
Kók ósimlikler ústinde gúbelekler ushıp-qonıp aylanıp júr (Q.Ayımbetov).
Ol daraq emes, bir jıllıq ósimlik! (M.Nızanov).
0 Dárilik ósimlikler — Japıraǵı, pakdlı, tamırı, jemisi yamasa gúliniń kuramında shıpalıq qásiyetke iye zatları bar hár túrli awırıwlardı emlewde qollanılatuǵın ósimlikler.
Sanaat kóleminde ximiyalıq sintez arqalı alınıp atırǵan hár qıylı dári-darmaqlardıń bahası dárilik ósimliklerden alınatuǵın dári ónimlerine qaraǵanda biraz qımbat boladı (gazetadan).
Dekorativ ósimlikler — park hám kóshelerde sán ushın ósiriletuǵın ósimlikler.
2018-jılda «Flowers Garden» kompaniyası dekorativ ósimliklerdi jetistiriw boyınsha úlken kádem tasladı (gazetadan).
Ósimlikler anatomiyası bot.
Ósimlik kletkaları menen toqımalarınıń dúzilisi, rawajlanıwı hám funktsiyasın úyreniwshi botanikanıń bir bólimi.
Ósimlik gelmintosporiozı bot.
Gelmintosporiwm tukımlasına kiretuǵın hár qıylı zamarrıkdar (ǵribok) payda etetuǵın ósimlik keselligi.
Kóbinese biyday, mákke, júweri, arpa sıyaqlı dánli eginlerde ushırasadı.
Ósimlik geografiyası bot.
— Fitogeografiya — ósimliklerdiń jer betine taralıwın izertleytuǵın botanika menen fizikalıq geografiyanıń bir bólimi.
Ósimlikler geografiyası ilim retinde XVIII ásirdiń aqırı XIX ásirdiń basında qáliplesti («Botanika» sab.).
Ósimlik gormonı biol.
Fitogormonlar — ósimlikte zat almasıw protsesinde úzilip, organ qáliplesiwine tásir etetuǵın fiziologiyalıq belsendi zatlar.
Ósimlik gormonınıń qoldan jasalǵan túrleri de paydalanıladı (gazetadan).
Ósimlik dúnyası — tábiyatta, belǵili bir ortalıqta ósetuǵın ósimlikler jıyındısı.
Ózbekstannıń ósimlikler dúnyası emlik qásiyetke iye ósimlik túrlerine júdá bay (gazetadan).
Ósimlik zıyankesleri bot.
— Ósimliklerdiń ónip-ósiwine zıyan keltiretuǵın yamasa pútkilley kurtıp joq etetuǵın jánlikler.
Bunday karantin ilajları ósimlikler dúnyasın zıyanlı organizmlerden qorǵaw, ósimlik zıyankesleri hám kesellikleriniń bir aymaqtan ekinshi bir aymaqqa tarqalıwınıń aldın alıw maqsetinde shelkemlestirilmekte (gazetadan).
Ósimlik immuniteti bot.
— ósimliklerdiń kesellik qozdırıwshılar menen zıyankesler tásirine shıdamlılıǵı.
Ósimlik introduktsiyası bot.
— Ósimlik túrin, sortın burın óspegen jerge, aymaqlarǵa aparıp ósiriw.
Ósimliklerdiń introduktsiyası hár túrli maqsetlerde jasalma túrde jaratılǵan fitotsenozlardıń ónimdarlıǵın arttırıw ushın úlken derek esaplanadı (gazetadan).
Ósimlik karantini bot.
— basqa jerlerden ósimliklerdiń qáwipli zıyankesleri, kesellikleri, haram shópleri ákelinbewine, taralmawına, al bular payda bolǵan jagdayda olardı joq etiwge baǵdarlanǵan mámleketlik ilajlar.
Ósimlikler karantini obyektlerin tasıwshılar bolıwı múmkin bolǵan ósimlikler, olardıń bólekleri, egis materialları, qayta islew ónimi, basqa ónim hám júkler — karantin astındaǵı ónim esaplanadı (QQR Ósimlikler karantini hakqındaǵı Nızam).
Ósimlik kenesi zool.
— keneler otryadına kiretuǵın qódimǵi ósimlik penen azıqdanıwshı kenelerdiń bir neshe tuqımlası.
Ósimlik kenesiniń bir neshe túri ósimlikler menen azıqlanadı (gazetadan).
Ósimlik keseli bot.
— Kesellik qozdırıwshılar tásirinen hám de jasaw ortalıǵınıń jaǵdayınan ósimliktiń yamasa ayırım organlarınıń zaqımlanın, shiriwi, joq bolıwı.
Ósimlik qabıǵı bot.
— Pakal menen tamırdı tirishilik ortalıǵınıń qolaysız jaǵdaylarınan qorǵaytuǵın kletka.
Ósimlik mayı az.awq.
— hár qıylı ósimlikler dánesinen texnikalıq jol menen alınatuǵın tábiyǵıy ónim.
Ósimlik mayı, balıq mayı hám ǵoza ónimleri organizmniń asqınlanıw protseslerin jeńiwge járdem beredi (gazetadan).
Ósimlik morfologiyası bot.
— Botanika iliminiń ósimliklerdiń rawajlanıwındaǵı sırtqı, ishki qurılısın, formalıq jaqtan qurılıw nızamlıqların izertleytuǵın bólimi.
Ósimlik morfologiyasınıń tariyxıy rawajlanıwı dawamında onnan ósimlik anatomiyası, ósimlikler embriologiyası, tsitologiya sıyaqdı tarawlar óz aldına pán sıpatında ajıralıp shıqtı («Botanika» sab.).
Ósimlik selektsiyası diyqanshılıq.
— Diyqanshılıq eginleriniń jańa sortların, gibridlerin shıǵaratuǵın ilimiy metod.
Ósimlik selektsiyasınıń negizgi maqseti sortlardıń suwsızlıqqa, suwıqqa, kesellikke, zıyankeslerge hám de qálegen hawa rayı sharayatına qaramastan ónimdarlıǵın joǵaltpaw bolıp tabıladı (gazetadan).
Ósimlik sortı bot.
— morfologiyalıq belgileri, biologiyalıq qásiyetleri uqsas hám de awıl xojalıǵında áhmiyetli mádeniy ósimlikler túri.
Ósimlik sferası bot.
— ósimlikke (hawadaǵı yamasa suwdaǵı japıraǵına, paqalına, tuqımına hám t.b.) tásir etetuǵın hawa yamasa suw ortalıǵı.
Ósimliklerdi qorǵaw ekol.
— Awıl xojalıǵında mádeniy ósimliklerge zıyan keltiretuǵın organizmler menen gúresiw ilajları.
Ósimlikler formatsiyası bot.
Fitoformatsiya — floralıq qurılısı hár túrli, biraq ósimlikler ósken ortalıǵı menen botanikalıq túrleri uqsas bir neshe assotsiatsiyalar.
Ósimlik fiziologiyası bot.
Botanikanıń ósimliklerdiń tirishilik protseslerin, zat almasıwın, háreketin, ósiwin, rawajlanıw ritmin, kóbeyiwin úyrenetuǵın bólimi.
Ósimlik chayları med.
— hár túrli dárilik ósimliklerdiń japıraǵı, gúli, tamırı, jemislerinen chay tárizli qaynatıp islenetuǵın dárilik suyıqdıq, yamasa sol zat tayarlanatuǵın keptirilgen untaǵı.
Tómen dárejeli ósimlikler bot.
— bir kletkalı, kolonial hám kóp kletkalı organizmler esaplanıp, denesi toqıma hám de organlarǵa ajıralmaǵan boladı.
Joqarı dárejeli ósimlikler bot.
— tamırı, pakalı, japıraǵı, gúli xám túynegi bar, kóp kletkalı ósimlikler toparı.
Jer sharında 300 mıńnan aslam joqarı dárejeli ósimlik túrleri bar bolıp, olardan tek 2500 ge shamalas túri adamlar tárepinen paydalanıladı (gazetadan).