TARTU I
Qaraqalpaqsha
et.
1. Bir zattı ornınan qozǵaltu úshin háreket jasaw, ornınan sırtına julıp alu, julıp tastaw.
Gúrji menen kópegi, tartıptı seniń lashındı («Máspatsha»).
Oyınshı qız Oksananı qolınan tartıp, oyınǵa miniz etti (M.Nızanov).
Keyin ala jasarlardıń ózi de bul beytanıs qızdı ózlerine tartıp, súwretke túse bastadı (M.Nızanov).
Qarasam, túyeniń bir ayaǵı oqpanǵa kirip ketip, tartıp ala almay buyırqanıp atır eken (M.Nızanov).
Onı senen bólip alıp súygen emespen, Juldızlarǵa raketalar kerwenin tartıp (I.YUsupov).
2. Belgili bir sazdı shertip, sazendilik aspabında oynaw.
Qarnay qoymay tartıp, Sırnay qoymay shertti (Berdaq).
Ol ayttı bir nama tartıp ber endi, Qale Maqsutqulı, Qale Berdaqtı (I.YUsupov).
3. Baylaw, taǵu, shandıru.
— Sizlerde de geji oramal tarta ma? — dedim Oksanaǵa tańdanıp (M.Nızanov).
Kireberiste oń qol táripimizde uzın etip tartılǵan sımǵa ár qilı xalatlar, áyel jáne er adamlardıń emxanada kietin kóylek jáne balaq kiimderi ildirilip turar edi (M.Nızanov).
YA, osı jipten bir aǵashqa tartıp baylap qoyıp, birewimiz oǵan kóz-qulaq bolıp tursaq eken (A.Bekimbetov).
4. Bir nárseden qutıluǵa kómektesu, járdemdesu.
SHıǵarıp tereńnen tartıp qolımnan, jar-doslar bir mindirdi (A.Dabılov).
5. Dán tuqımdarın diirmannan, qarazdan ótkizu yamasa jegizu.
Bir kópshik arpanı demde-aq tartıp keldi (K.Sultanov).
6. awıs. Twıs, aǵayındas adamlardıń túr-túsi, minez-qulqı t.b.
qasietleri jaǵınan bir-birine uqsas, úylese kelwi.
Kempir «Qosıbaydıń balası bolǵan soń ákesine tartar» dep qattı qayrım sózdiń basına barmay otır edi (K.Sultanov).
Er dayısqa taradı (q.x.n.).
Seniń tuqımıńa tartqan (K.Sultanov).
Bet-álpeti maǵan onsha uqsamaydı, lekin, apama tartqan táripteri kóp (M.Nızanov).
7. awıs. Qızıqtıru, ıntıqtıru, kóńilin awdaru.
Báxargi waqıt jer beti atlastay dóńip adamnıń kózin, oyın ózine erksiz tartadı (M.Dáribaev).
0 Tartıp alu — basıp alu, ıqtiyarına qoymay zorlap alu.
Qolı-jolına qaramay tartıp aldı (q.x.e.).
Telefonımdı tartıp aldı (Ó.Ayjanov).
Bawırına tartu — ǵamqorlıq etu, járdemdesu.
Ol meymandı bir qolımen bawırına tartıp júzine lábin tigizdi (M.Nızanov).
Dúz tartu — baruǵa tiisli bolǵan jerge baru, sol jerde as ishu.
Dúz-nesip tartıp kelgen ekenmin, endi sol babamızdıń ayaǵı tigen jerlerdi kórmekshimin (M.Nızanov).
Murt tartu — jımiyu, kúlimsirew.
Áysánem murtın tartıp kúldi (J.Aymurzaev).
Atızlarda murtın tartıp, Ashıladı aq altın (T.Seyitjanov).
Azap tartu — qinalu, japa shegu.
Jawapqa tartu — jazalaw, ayıptaw.
Onı istegen qılmısı boyınsha juwapqa tarttı.
Jazasın tartu — jabır kóru, juwapqa tartılu.
Jazasın tartsın zańǵar! — dedi Qulbay kúygeninen (J.Aymurzaev).
Temeki tartu — shılım, papiros shegu.
Qabaǵı tartu — mańday terisiniń jiırılwı.
Sazayın tartu — jazasın alu.
Tabaq tartu — qonaqqa as beru.
Jol tartu — saparǵa shıǵu, uzaq jolǵa shıǵu, júrip ketu.
Kóterilip sózler keshe ushqanda, Jol tartıp quyashlı Ózbekstanǵa (A.Dabılov).
Tilin tartu — sóylemew.