SUM
Qaraqalpaqsha
kel. Hiyleker, adamnan paydalanıwdı oylaytuǵın, óz paydasın gózleytuǵın, ishkirne, kuw, jaman.
Adam adamnan qutıladı, Sum peylinen tutıladı (qq.x.n.).
Naqıl kóptiń múlki bolar, Adam sumı túlki bolar, Iyt juldızǵa kúlki bolar, Ayǵa karap úre-úre (I.YUsupov).
0 Sum ájel — mezgilsiz ólim, kaza.
Dúnyaǵa shıqkalı tórt ul, úsh qız kórip, jetewinin altawın qara jerge kómip, tek Sapardı ǵana sum ájelden aman alıp qalıp edi (K.Sultanov).
Óz erkinshe adam tieler me, Sum ájeldiń ashshı almasın! Isendi, biraq qashan bolmasın, SHıǵadı dep ıǵbal quyashın, Ál Beruniy tuwılǵan jerde (I.YUsupov).
Sum xabar — jaman xabar, qolaysız maǵlıwmat.
Sorlı qızdıń janı kaydan jay tabar, Qarajan dep kózlerinen kan aǵar, Segiz ayda «joqarıda» Qarajan — Áldi degen esitildi sum xabar (I.YUsupov).