OŃ I
Qaraqalpaqsha
kel. 1. Hár bir nárseniń oń jaǵı, soldıń qarsı jaǵı, qarsı tárepi.
Mashinanıń ishinde shofyordıń oń qaptalında otırǵan kapitan tereń oyǵa batıp hesh jaqqa ser salsh qaramadı (A.Bekimbetov).
Oń ayaǵın aldına sozıp, qızıl shıraylı jigit otır (K.Sultanov).
Oń qolı kúye basladı, sol qolına aldı (K.Kárimov).
Ábdikerim jiyrenniń oń tárepinen aylanıp, Qudaynazarǵa qamshı siltedi (M.Nızanov).
2. Durıs, tuwrı jón.
Isi baspay bárha ońǵa (Ájiniyaz).
Bárekella ońnan kelsin talabıń, Sawal bersem úyilmesin qabaǵıń (I.YUsupov).
Talabın dushpanı bastırmay ońǵa, Adamǵa ájayıp zaman kórindi (Omar).
0 Oń bolsın — kutlı bolsın, qayırlı bolsın.
Kim de bolsa sizǵe qızın beredi, oń bolsın dedp (K.Aralbaev).
Oń bolsın! (M.Nızanov).
Oń qanat — jakın járdemshi, atqosshı, járdemshi.
Sózdiń xakıyqatı, bul pochtalon bolǵan menen úlken is islep júr, ol házir kolxoz basqarmasınıń oń qanatı bolıp júr (Ó.Xojaniyazov).
Oń qol — eń jaqın adam, isenimli adam, jakın járdemshi.
Oń-sol — a) ján-jaq, dógerek, tárep.
Qırmanı push bolsa sozdım qolımdı, Qaranıp, qarmanıp ońlı-solımdı (G.Dáwletova).
Umtıldı Ámet qanjar oynap qolında, Andamadı ne bar ońlı-solında (I.YUsupov).
Azǵanadań ózine kelip, onlı-solına andıǵan ol ústindegi kasqır ishekti serpip taslap ornınan turdı da, tısqarıǵa shıqtı (K.Kárimov).
b) mánisin, parqın, jónin.
Is parqın bilmes ońı-soldıń, Jónin tappas tuwra joldıń, Qullıkta ezilgen eldiń, Adamınıń bári qorqaq (S.Májitov).
Ońtamǵalı — urıw-taypa ataması.