ES I
Qaraqalpaqsha
at. Aqıl, sana, oy.
Ne islewdiń qanday ilaj etiwdin jolı ol waqıtta meniń esimde joq edi (J.Aymurzaev).
Qazbalap sóyleytin Záxiyranıń esine ázir de sonday pikirler kelip qaldı (T.Nájimov).
Aldıńız shıqsa on beske, Bizlerdi ám alıń eske (Omar).
0 Es ketiw — esi awıw.
Meniń esim ketip, zárrem ushıp otıra berippen (A.Bekimbetov).
Esten shıǵarıw — umıtıw, janılısıw, aljasıw.
Hayal bolsa tósek salıwdı da esten shıǵarıp sileyip turdı (T.Qayıpbergenov).
Esten tanıw — esinen ayırılıw, esin bilmew.
Kórgenler esten tańǵanday, Esitkenler tań qalǵanday («Máspatsha»).
Esin jıyıw — a) esi kiriw, aqıl kiriw.
Oynap esin jıydı («Alpamıs»).
b) ózine keliw, aqılına keliw, aqılın jıyıw.
Bir máhálde Asan genje esin jıynap ózine keledi (qq.x.e.).
Esi awıw — miyi aylanıw, esten tanıw, xaldan ketiw.
Esi awıp xaldan ketti, Qoldan xattı usındı da (J.Aymurzaev).
Esine túsiriw — yadına keltiriw.
Ol Pirniyazdı esine túsirdi (T.Nájimov).
Esten ayırılıw — aqıldan ayırılıw, essiz qalıw.
Qanı qashıp túsinen, Ayırıldı sonda esinen («Qırq qız»).
Este qalıw, yadta qalıw, umıtılmaw.
Men aytayın qalǵanların esimde.
Pitti meniń usılay bolıp isim de («Qırq qız»).
Este tutıw — umıtpaw, este saqlaw.
Paydalı keńes deseń sen, Este tut mına sózimdi (B.Qayıpnazarov).
Eske alıw — yadqa alıw, eslew, oylaw, oyǵa alıw.
Bárha men Májnún boldım, Láyli jandı eske alıp (Ájiniyaz).
Es keliw — aqıl keliw, oy keliw.
Ananıń aytqanı, Eske jańa keldi (X.Turımbetov).
Esi eniw — aqıllanıw, eseyiw, erjetiw.
Al kettim de janlar kóz salıp, Qoldıń ushın berip esim endirdi (A.Dabılov).
Es-túsinen ayırılıwı — esinen tanıw, shala jansar bolıw.
Es tússiz jatır edi (SH.Seytov).
Este saqlaw — umıtpaw, yadında saqlaw.
...urpaqlarıńa este saqlap qalarlıqtay ne qaldırasań, nelerdi kórdiń dep soraptı (qq.x.e.).
Esten tandırıw — es-túsinen ayırılıw, talıp qalıw, biyhuwısh bolıw.
Qápelimde esten tandırıp, Aqılın alǵan satıwshı qız ba? (G.Esemuratov).
Esin biliw — erjetiw, úlkeyiw, eseyiw, aqılına eniw.
Bul dúnyaǵa shıqqalı, Esimdi bilip ingalap (Berdaq).
Esten shıqpaw — umıtılmaw, yadta turıw, oydan shıqpaw.
Turımbet nege esimnen shıqpaydı (T.Qayıpbergenov).
Eske salıw — oyǵa túsiriw, yadına alıw.
Bunıń menen ol Miyirxandı da esime saldı (Ó.Xojaniyazov).
Esin alıw — aqıl-huwıshın alıw, biyhuwısh etiw, kumartıw, kúsetiw.
Al Táńirbergenov oqıwǵa bara almadı, úy mashqalası, úy paydası, paydakúnemlik esin aldı (Q.Ayımbetov).