DÁWLET
Qaraqalpaqsha
at. (arabsha, baylıq).
1. Írıs, baylıq, dúnya, mal-dúnya.
Erge dáwlet pitse, Ǵarǵa salsa da, ǵaz alar, Erden dáwlet ketse, Lashın salsa da az alar (qq.x.n.m.).
Bolmadı xesh amanlıq, Dáwlet ushın, baq ushın (T.Jumamuratov).
2. Ruwxıy baylıq, baxıt, áwmet, jaqsılıq.
Jat ellerden azat etip, Dáwletim, SHubarım keldiń be? («Alpamıs»).
Ul-qızıń — dáuletiń.
Hayalsızda ráhát joq, ulsızda dáulet joq (qq.x.n.m.).
3. awıs. Arqasında, sayasında, sebepli.
4. Mámleket.
5. Erkekler yamasa hayallar ismi.
0 Dáwlet qus — din. 1. Eski isenim boyınsha patshanıń, xannıń ornına qalatuǵın miyrasxorı bolmaǵanda sol patshalıqtıń, xanlıqgıń barlıq pukdrası jıynalıp qus ushıratuǵın bolǵan hám sol qus kimniń basına qonsa, sonı aq kiyizge salıp, xan etip kótergen, basqa qonǵan kustı baxıt qusı dep ataǵan.
Uyadashım shıqtı on tórt jasına, Dáulet qusı jaqında qondı bashına («Bozuǵlan»).
2. awıs. bir kelip qonǵan baxgg, áumet.
Men bilmeymen kimniń qanday boların, Dáulet qusı qash an kelip qonarın (K.Raxmanov).
Basına dáwlet kusı qonıw — áwmeti keliw, jolı bolıw.
Dáulet qusı qonsa kimniń basına, Suymırıq kóriwge keler qasına (qq.x.n.m.).
Dáuletiniń arqasında — qorǵawı, panası, ǵamxorlıǵınщ arqasında, járdeminde.