BARÍW
Qaraqalpaqsha
f. 1. Belgili bir jerge deyin kelip jetiw.
Xorezmniń eline Barǵan patsha senbiseń («Er Ziywar»).
Sayeke menen barıwǵa, Bul da belin bayladı («Qırq qız»).
Barıp kórse ol bir dáudiń qorǵanı eken (qq.x.e.).
2. Bir nárseniń yamasa hárekepin barısı.
Bul sabaqlıq olardıń sistemalı is alıp barıwına anaǵúrlım járdem etti (G.Esemuratov).
Onıń islep atırǵan jumıslarınıń barısı menen tanıstı (Ó.Xojaniyazov).
Házirgi turmısın tárepke alsaq, Tabısı dáryaday tasıp baradı (K.Sultanov).
0 Barıp kóriw — kóz benen kóriw.
Ózińizliki bolsa deyseń, Ańa begler barıp kórseń (Átesh hám Omar).
Barıp keliw, barıp qaytıw — bir jerge barıp aylanıp keliw, qaytıw.
Bizler semyamız benen kurortqa barıp kelemiz.
(Q.Ayımbetov).
— Awa, jumıs babında barıp qaytıwım kerek (Ó.Xojaniyazov).
Barıp turǵan — joqarı shıńına jetken, barınsha.
Gitler hesh kimnin dayısı yamasa jiyeni emes, al ol barıp turǵan adamxor fashist (Ó.Xojaniyazov).
0 Bardım-keldim — bir jerge barıp xám qaytıp keliw, nátiyjesiz, juwmaqsız, mázi, qurı, kewilsiz, bosqa.
Oyımdı Murat aga menen jeńgeydiń sózleri bólip jiberdi, men sersiz, bardım-keldim kewilsiz tıńlap otırman (Ó.Xojaniyazov).
Barıp-keliw — belgilengen jerge barıp, qaytıp keliw, aynalıp qaytıw.
...mal basına barıp-kelip júrgen, ...(A.Bekimbetov).
Qarım-qatnastıń barıw-keliw adamlar arasındaǵı óz ara baylanıstıń shárti (Ó.Xojaniyazov).
2. Turmısqa shıǵıp, qaytıp keliw.
Barǵan sayın — ulǵayıw, kúsheyiw, zorayıw, háwij alıw, dawam etiw, sozıw.
Mırzabektiń dawısı barǵan sayın bálentirek shıǵa berdi (Ó.Ayjanov).
Ana sıyırlardan alınatuǵın súttiń mólsheri barǵan sayın jańa usıl menen arttıra tústi (J.Seytnazarov).
Barǵan soń — a) belgili bir jerge kelgennen keyingi xám de barıp jetkennen keyingi waqıt, bir xádiyseniń yamasa waqıyanın keyninen bolǵan waqıt, keyingi waqıt.
— Qısınbań! — Qalay qısınbayın, aǵajan, men siziń jadıńızdan úyime barǵan soń Sadullanıń apasına ne aytaman (A.Bekimbetov).
b) belgili bir muǵdarǵa barıw, tolıw, shıǵıw, keliw, jetiw.
Jeti júzge barǵan soń, Jigit sonday márt bolar (A.Begimov).
Barǵansha — bir jerge yamasa bir orınǵa jetkenshe, sol eki aralıqtaǵı waqıt.
Ne qılsın, ol barǵansha oyladı (T.Qayıpbergenov).
Endi qaytıp úyge barǵansha patshanıń qızı kúyewinen ayırılıp kelipti degen ataqtı alǵansha usı jiǵitti tárbiyalayın, kiyindireyin degen oyda boladı (qq.x.e.).
Orınlap barıw — bir nárseni kewildegidey bejeriw, pitkeriw, orınlaw.
Atamurat barlıq tapsırmalardı kewildegidey orınlap bardı (T.Qayıpbergenov).
Túsinip barıw — háreketti, jaǵdaydı biliw, túsiniw.
...Óytkeni, buǵan túsinip bardı.
(G.Esemuratov).
SHiyelenisip barıw — qádiyseniń, waqıyanın, bılǵasıwı, shatasıwı, shiyelenisiwi.
Izler bara-bara toǵaydıń tórine qaray shiyelenisip bardı (T.Qayıpbergenov).
Bara beriw — áste-aqırın júrip barıw, qayta-qayta kele beriw.
«Arzı oǵan karap tura almadı, tezirek bar, men bara bereyin», — dep kete berdi (S.Májitov).
Men aqırın bara berdim (J.Aymurzaev).
Oǵan degdi menen kókirekti taslap, degdiniń tayaǵın uslap, súzip bara bereyik (A.Bekimbetov).
Dástúrge aylanıp barıw — bir nárseniń, qádiyseniń, waqıyanın bir jaqqa qaray burılıwı, ózgeriwi.
Bul dástúrge aylanıp baratır: bir-birewin kritika etse, tartısadı, ... (Ó.Ayjanov).
Jarq-jurq etip barıw — kúle shıray beriw, kewilli barıw, jaǵımpazlıq etip barıw.
Bir máhálde karasam, bir hayaldın qaptalındaǵı hayal menen jarq-jurq etip baratırǵanın kórdim,... (A.Áliev).
Buyıǵıp barıw — uyqı tartıw, múlgiw.
Otırǵan jerinde buyıǵıp baratır.
(Ó.Ayjanov).
Ilinisip barıw — ulǵayıw, kúsheyiw, máseleniń zorayıwı.
Waqıyanın ekewi de júdá ilinisip baratır (A.Bekimbetov).
Taz kebine barıw — burınǵı halına, qáddine keliw, túsiw.
— Taǵı taz kebińe bardıń ba? (K.Sultanov).
Barıp turǵan ójet — qırsıq, qákis.
Barıp turǵan ójet boldı (T.Qayıpbergenov).
Barıp turǵan jawız — zulım, miyrimsiz, qatal.
Barıp turǵan jawızlıq ǵoy (J.Aymurzaev).